نداشته باشد و اگر هم به آن هيأت خاص ، سجده مىگوييم ، از اين نظر است كه يك چنين هيأت در نظر مردم حاكى از غايت تواضع و خضوع است و در حقيقت طريقى است براى اظهار كوچكى و فروتنى . قرآن در اين مسأله راه دوم و هر نوع تذلل و كوچكى را - كه به هر صورتى تحقق پذيرد - ، سجده مىنامد و روش عرف و عقل نيز در نام‌گذارى و به كار بردن الفاظ همين است ؛ مثلًا روزى لفظ چراغ در چراغ‌هاى محقرى به كار مىرفت كه براى خود شكل و وضع خاصى داشت و از هيچ نظر قابل مقايسه با چراغ‌هاى پرفروغ امروز نبود ، ولى چون خ اصيت و اثر همان چراغ‌هاى ديرينه در چراغ‌هاى امروز ، به صورت كامل‌ترى موجود است ، از اين نظر لفظ مزبور ، بدون هيچ‌گونه تغييرى به نورافكن‌هاى قوى و نيرومند نيز اطلاق مىشود . حقيقت سجده در موجودات جهان سراسر موجودات جهان ، به نحو خاصى مراتب فروتنى و تذلل خود را به مقام ربوبى ابراز مىنمايند و عالىترين مظهر براى اظهار كوچكى و تعظيم معبود جهان ، اين است كه همهء جهان در قبضهء قدرت وى بوده و همگى مطيع فرمان و ارادهء مطلقهء او هستند ؛ به عبارت ديگر ، ارادهء واحدى بر جهان حكومت مىكند و همهء موجودات از آن پيروى كرده و در برابر آن هيچ‌گونه مقاومتى ابراز نمىنمايند . بنابراين ، در سجده به اين معنا ( اطاعت بىچون و چراى موجودات از ارادهء نافذ خداوند ) كراهتى تصور نخواهد شد ؛ زيرا اكراه در موردى به كار مىرود كه موجودى از خود ، داراى اراده و اختيار باشد تا در مقابل